،مقدمه، ص:25

سود بيشترى است. ابو حاتم در اينجا اعجاز قرآن را به تفصيل بازگو مى كند و فصلى را به تأثير قرآن در عالم اختصاص مى دهد. آنچه ملحد درباره بطلميوس و مجسطى گفته است واهى و بى اساس است زيرا بسيار كسانى را مى بينيم كه طب و هندسه و نجوم نمى دانند ولى على رغم آن سعادتمندند و به عبارت ساده تر، چيزى را از دست نداده اند. در اين كتاب نفعى از حيث ديانت و ارشاد نيست و آنگهى اين كتب با الهام خداوند به آنها آموخته شده است و اين بزرگان شاگردان مكتب انبياء بوده اند.

ابو حاتم فصل بزرگى را به اثبات اين امر اختصاص مى دهد كه پيغمبران اصل و منشاء علم بشرى هستند. پسر زكريا گفته است كه فلاسفه و علما در دانش خود از ائمه دين بى نياز هستند چنانكه اردكها و قوها در فرا گرفتن شنا به امامان نيازى ندارند و گفته است كجا امامان شما ميان عقاقير و ادويه فرق نهاده اند و يا مسافت ميان كرات را دريافته اند و كجا ورقى درباره اين مطالب نگاشته اند در حالى كه هزاران نمونه از اين گونه كتب در نزد ما موجود است هم چنين امامان دين نتوانسته اند ستارگان را رصد كنند.

در اينجا ابو حاتم به اعتراضات پسر زكريا پاسخ مى گويد و اصلى را بيان مى كند كه از لحاظ تاريخ علوم، اهميت خاصى دارد. اصل و منشاء علوم از حكماست كه مؤيد به تائيد الهى هستند و برخى از آنان در شمار پيغمبرانند. جالينوس، بقراط و بطليموس نامهائى است مستعار براى اسمهاى حقيقى ديگرى كه به پيغمبران اطلاق مى شده است و هرمس يكى از آنهاست.