،مقدمه، ص:19

واحد به اشكال و صور مختلف بيان شده است اگر پسر زكريا به اختلاف ميان انبياء اشاره كرده است وى اختلاف در لفظ را دليل بر تغاير در معنا و تناقض گرفته است. پس از آن ابو حاتم فصل كاملى را به پاسخ اشكالاتى كه پسر زكريا بر تورات وارد كرده است اختصاص مى دهد و حقا كه احاطه و تسلط وى به مضامين اين كتاب آسمانى، بس شگفت آور است.

در باب چهارم، ابو حاتم مى كوشد تا تناقض فلاسفه كه پسر زكريا خود را به آنان منتسب مى داند آشكار كند و به اين منظور، تناقض كلام آنان را در اصول و مبادى بيان مى كند و خلاصه افكار هر فيلسوف را با همه تمحلات و گزافه هائى كه در آن نهفته است، بازگو مى كند و بدين طريق مى كوشد تا پايه و بنيان افكار او را چونان يك فيلسوف، سست و متزلزل كند.

افلاطون به سه مبداء، يعنى خداوند، عنصر و صورت قائل است و به نظر او خداوند عقل است. تالس كه يكى از هفت ستون حكمت است، آب را مبداء هستى مى داند و كسنوفانس و فلوطرخس با وى درباره قدم صورت خلاف كرده اند.

ابيقورس (اپيكور) گفته است كه خداوند به صورت مردم است و به چهار طبع غير قابل فساد ديگر قائل است؛ انكساغورس، خداوند را همان عقل مى داند؛ بيروس وجود مبادى را انكار مى كند و مى گويد كه اشياء خود بخود و به صرافت ذات، هستى يافته اند؛ برقلس قائل به دهر و منكر دثور عالم است، ابيقورس، به دو مبداء يعنى خلاء و صورت قائل است؛ فيثاغورس، اعداد را اصل و مبدا اشياء مى داند و اعداد فرد را مذكر و اعداد زوج را مؤنث فرض مى كند. هراكليتس آتش را اصل