اگر وجود بالفعل در اين فضيلت مطلوب نمي بود چرا كثرت طلب مي كردند حال آنكه فضل آن حضرت صلي الله عليه وسلم في نفسه همانست كه سابق بود، پس وجود خارجي اينجا شرح ارادهء الهي مي كند و هر چند كثرت فائده واقع شود خلافت نبوت محكم تر باشد.

و اين فضيلت امري است كه تا عارف تحقيقا و تخلقا به آن رنگين نشود كنه آن نداند و رجحان او را بر سائر فضائل نفهمد و اين فقير تا رائحه از اين بستان نشميد به آن آشنا نشد و اين بحثي است كه به فن عليحده تعلق دارد؛ لهذا بسط سخن در اين مسأله نمي كنم و اين فضيلت به حسب حقيقت خود مشروط به استعدادي نيست.

تو چون ساقي شوي درد تنگ ظرفي نمي ماند

به قدر بحر باشد وسعت آغوش ساحلها

ليكن سنة الله بر آن جاري شده كه اين فضيلت ندهند مگر كسي را كه جامع فضائل شتي باشد جبلةً و كسبًا و مدتها رحمت الهي كه به پيغامبر متوجه شده بود در ضمن آن پيغامبر به اين شخص نيز كار خود كرده باشد، و اخلاق كامله داشته باشد، و علوم پيغامبر به وجه كامل اخذ كرده بود، شرطيه اين شروط از اين جهت بر خاسته است.

اما افضليت شيخين به اعتبار صفات قلبيه كه آنرا به عرف اهل زمان به طريقت تعبير كنند پس به دو وجه بيان كنيم.