و مواخذه شيخين اصحاب را به اين دو طريق و تأدب ايشان با وجود آنكه شرف صحبت آن حضرت صلي الله عليه وسلم در يافته بودند و با شيخين در اصل صحبت و علم و جهاد هم عنان بودند، مانند سعد بن ابي وقاص و معاذ بن جبل و ابوعبيدة ابن الجراح و حذيفه و عبدالله بن مسعود رضي الله عنهم شواهد اين بسيار است تا جاي كه ناظر متعجب شود و داند كه اين تأثير غيبي است.
هيبت حق است اين از خلق نيست
هيبت اين مرد صاحب دلق نيست
قصه ي بنا كردن سعد بن ابي وقاص خانه را و نصب كردن دروازه بر اسلوب خانه هاي اكاسره باز شكستن آن به موعظت فاروق مشهور است، و عزل خالد با آن همه شجاعت و جلالت كه داشت و مواخذه كردن فاروق او را بر صله شاعري و عدم ثوران فتنه از آن، و تهديدات فاروق عمرو بن العاص را و امثال او در كتب تاريخ و رقائق (زهد و موعظه) مذكور است و تقرير او مسائل را و اجتماع آراء بر آنچه مقتضاي رأي او بود مثل حادثه وضع خراج در كتب آثار مسطور است چون نوبت خلافت به مرتضي رسيد قلوب ايشان متفرق شدند و نفوس ايشان سر بر آوردند و در مسأله اثبات خلافت و جواز تحكيم و عذر از استيفاء قصاص حضرت ذي النورين هر چند تقرير مطول تر شد مغلق تر گشت و شبهات بيشتر در ميان آمدند ولا سيما از صحابه هيچكس از رأي خود بر نگشت و اين حكايتها را موافق و مخالف هر دو متفق خود كرده باشد.