11)قاسطيه- دنيا طلبي را بر زهدورزي برتري نهادند.

12)نظاميه- پيروان ابراهيم بن سيار نظام اند كه گفت: هر كس خدا را «شيء» بنامد كافر شده است.

اما دوازده فرقة جهميه] اتباع جهم بن صفوان [عبارتند از:

1)معطله- گفتند كه هر چه و هم انسان بر آن واقع شود مخلوق است، و هر كس مدعي شود كه خدا ديدني است، كافر است.

2)مريسيه - پيروان بشر مريسي - گفتند: اكثر صفات خدا مخلوق است.

3)ملتزقه- گفتند كه خدا به ذات خود در هر مكان هست.

4)وارديه - گفتند: هر كس پروردگارش را شناخت وارد آتش نمي شود، و هر كس وارد آتش شد بيرون شدن ندارد.

5)زنادقه- گفتند: هيچ كس نمي تواند براي خود پروردگاري اثبات نمايد، زيرا اثبات به اين است كه با حواس ادراك شود، پس اگر به حواس ادراك شود خدا نيست واگر به حواس ادراك نشود ثابت نيست.

6)حرقيه - گفتند كافر را آتش يك بار مي سوزاند از آن پس به حالت سوخته مي ماند بي آنكه گرماي آتش را حس كند.

7)مخلوقيه- گفتند قرآن مخلوق است.

8)فانيه- گفتند بهشت و دوزخ فنا شدني است و بعضي شان گفتند بهشت و دوزخ هنوز آفريده نشده است.

9)مغيريه- راستگويي پيام آوران را انكار كردند و گفتند آنان فرمانروايان بوده اند.

10)واقفيه- گفتند ما نمي گوييم كه قرآن مخلوق است و نمي گوييم مخلوق نيست.

11)قبريه- عذاب قبر و شفاعت را منكرند.

12)لفظيه- گفتند آنچه از قرآن تلفظ كنيم مخلوق است.

اما دوازده گروه مرجئه عبارتند از:

1)تاركيه- گفتند حقي كه از خداوند بر بندگان فرض است ايمان است و بس؛ هر كس خدا را شناخت و ايمان آورد آزاد است كه هر كار خواست بكند.

2)سائبيه- گفتند خداوند خلقش را رها كرده تا هر كار مي خواهد بكنند.

3)راجيه- گفتند مطيع را مطيع و عاصي را عاصي نمي ناميم زيرا نمي دانيم نزد خدا مقام و عمل هر يك چيست؟

4)شاكيه - گفتند طاعت از ايمان محسوب نمي شود.