و چه قدر فرق است! بين کسي که نيتش نصيحت است، با کسي که هدفش فضيحت باشد، و لذا نبايد اين دو را با هم اشتباه گرفت.

و همچنانکه أمدرداء ميگويد: «هر کس برادرش را مخفيانه پند و نصيحت دهد به حقيقت او را آراسته است، و هر کس او را در ملأ عام پند دهد به حقيقت او را رسوا کرده است.

نشانه چهارم: آداب تعامل و معاشرت:

آنچه گذشت اشاره بود به نشانههاي وجود حکمت در گفتار، مخاطبات و مجادله شايسته.

در ادامه به بعضي از شايستههاي ادب تعامل با مدعوين اشاره ميکنم، خصوصًا زماني که کاري از آنها سر ميزند که مستحق تنبيه و يا شايستة ملاحظه و تغييرند.

اين بحث در ادامه تحت عنوان گونههايي از نرمش در تعامل، و سپس تحت عنوان مدارا و سازش، و بعد از آن چشمپوشي از لغزشها، و در نهايت مواقع مناسب ترغيب و ترهيب مطرح ميشود.

گونهاي از نرمش در تعامل و معاشرت:

آدمي در دستان کسي که به وي نيکي ميکند و با نرمش رفتار کرده و گشادهرو است خميري است به سبب محبّت. و شدت و درشتي معمولًا باعث تکبر مخاطب، نفرت و پافشاري وي ميگردد تا جائيکه طرف از گناه عزت ميگيرد، همچنانکه قبلًا بيان کرديم. بنابراين تعامل مؤثّر، تعاملي است با نرمش به گونهاي که قلبها را فتح و سينهها را باز [و آماده پذيرفتن حق] ميکند و محمد - صلى الله عليه وآله وسلم - و ياران او و نيز مؤمنان با يکديگر بسيار مهربان بودهاند [رحماء بينهم] بودهاند.

معاويه بن الحكم السلمي - رضي الله عنه - روايت ميکند: با رسول خدا - صلى الله عليه وآله وسلم - نماز ميخواندم که شخصي عطسه کرد و من گفتم: «يرحمک الله» .

جماعت همه به من خيره شدند، گفتم: خدا مرا از مادرم بگيرد، چرا مرا نگاه ميکنيد؟ شروع کردن به زدن دستهايشان به رانهايشان، فهميدم که ميخواهند مرا ساکت کنند و لذا من ساکت شدم. و پيغمبر ـ پدر و مادرم فدايش باد ـ هنگاميکه نمازش را خواند نه مرا زد و نه سرزنشم کرد.