و علي - رضي الله عنه - ميفرمايد: با مردم در سطح معرفتشان سخن بگوئيد، [در غير اين صورت] آيا ميخواهيد خدا و رسولش - صلى الله عليه وآله وسلم - تکذيب شوند؟

نشانه دوم: انتخاب اوقات مناسب و غنيمت شمردن مناسبات:

انتخاب اوقات مناسب يکي از نشانههاي بزرگ و تأثيرگذار حکمت و وجود آن است که بيان جامعي از ابن مسعود - رضي الله عنه - آن را متبلور نموده است: قلب مردمان گاهي متمايل بوده اقبال ميکنند. و گاهي هم پشت کرده و بريدهاند، به هنگام تمايل و اقبالشان آنان را دريابيد، و به هنگام بريدن و پشت کردن رهايشان سازيد.

ابن مسعود - رضي الله عنه - هر پنجشنبه سخنراني مينمود. مردي به ايشان گفت: دوست داشتيم هر روز بر ايمان سخنراني کني. ايشان فرمودند: «همانا دوست ندارم شما را خسته و کسل گردانم، لذا در موقع مناسب برايتان موعظه ميخوانم همچنانکه پيغمبر - صلى الله عليه وآله وسلم - براي پرهيز از به ستوه آمدن ما در مواقع مناسب بر ايمان موعظه ميخواند» [1] .

و به هر دليل که بوده، نزول کتاب پروردگارمان بصورت بخش بخش و جزء جزء، و به مقتضاي مناسبات، حوادث، زمانها و مکانها بوده است.

و مسلّم است که اقبال مردم در رمضان با غير رمضان متفاوت است و نيز در موسم حج بهتر از هر وقت ديگري آماده پذيرش هستند و در مورد ساير مناسبات مختلف و حوادث گوناگون، چه وقايع خوشايند و چه مصائب ميتوان همين را گفت. رفتار با مردم با اين مبنا و مراعات دگرگونيهاي روزگار سرّ بزرگي در تأثير و اجابت است، براي درک بهتر و توضيح بيشتر در اين مورد ميتوان در اوقات و احوالي که استحباب دعا تأکيد شده، تأمّل کرد که شامل سحرگاهان و هنگام نزول باران رحمت و رويارويي دو سپاه [اسلام و کفر] ميشود.

(1) . متفق عليه.