ظاهرًا چنانچه يکي از اين امور براي شنوندگان ثابت شود، موجب انصراف، ممانعت، خستگي آنها و سنگيني کلام گوينده در ذهن آنان مي شود.

بي گمان هر شنونده اي قدرت تمرکز و پيگيري محدودي دارد که اگر وقت سخنراني از آن حد فراتر رود، فرد دچار خستگي و آشفتگي ذهني مي شود. گروهي معتقدند اين زمان حداکثر 15 دقيقه است.

بهتر آن است گوينده زماني کلامش را به پايان برساند که مردم مشتاق پيگيري هستند و به دقت به آن گوش مي دهند. اين بهتر است از اينکه مردم منتظر باشند که او کلامش را قطع نمايد و آن را به پايان برساند.

3 -به خوبي گوش دادن، سکوت کردن و پرهيز از قطع کردن رشته کلام ديگران.

همچنان که پاي بندي به وقت تعيين شده و اجتناب از طولاني سخن گفتار مطلوب است، فرد بايد به خوبي [به سخن طرف مقابل] گوش دهد و رشته کلام او را قطع ننمايد. اين که فرد همة تلاش خود را فقط در زمينه فکر کردن به گفته هايش مبذول دارد. و به مناظره کننده و طرف گفتگو بي توجهي کند، اشتباه است. حسن بن علي ن به پسرش مي گويد:

(اي پسرم اگر با دانشمندان همنشين بودي تلاش کن بيشتر [از زبان آنها امور را] بشنوي نه اينکه صحبت کني. همانگونه که درست سخن گفتن را فرا مي گيري، خوب گوش دادن را نيز بياموز، کلام هيچ کسي را - حتي اگر به طول بينجامد - قطع مکن تا او خود سخن را به پايان برساند) .

ابن مقفع مي گويد:

(همان گونه که به خوبي صحبت کردن را فرا مي گيري، به خوبي گوش دادن را نيز بياموز. از نشانه هاي خوب گوش دادن اين است که به متکلم اجازه بدهي که سخنش را به پايان برساند، و به جواب دادن کم توجه باشي. به سوي گوينده رو کني و به او بنگري و به آنچه مي گويد دقت کني) .

لازمة گفتگوي مفيد، خوب گوش دادن است. به قول عامه مردم گفتگو بدون اين امر مانند (گفتگوي ناشنوايان) است که هر طرف مناظره، به ديگري کاملًا بي توجه است.

4 -ارج نهادن و احترام گذاشتن به طرف مقابل: