ابوحامد غزالي مي فرمايد: از نشانه هاي دين همکاري در حق جويي است اما اين کار نشانه ها و شروطي دارد. از جملة آنها اين است که کسي که در جستجوي حقيقت است همانند کسي است که در طلب گمشده اي است. براي او هيچ تفاوتي ندارد که اين گمشده به وسيلة او يا طرف مقابل پيدا شود. طرف مقابل را دوست و نه دشمن مي پندارد او زماني که خطايش را به او نشان داد و آن را ظاهر ساخت از او تشکر مي کند.» [1]

از امام شافعي نقل شده است که فرمودند: «هرگز سخن نگفتم مگر آنکه دوست داشتم که موفق، مورد پشتيباني و حمايت قرار گيرد و خداوند آن را حفظ و حمايت نمايد. در مناظره هرگز برايم اهميتي نداشت که حقيقت بر زبان من يا طرف مقابل جاري شود. «بلکه مهم بيان حقيقت بود» .

غزالي دربارة نکوهش تعصب، حتي اگر در جانبداري از حق باشد، مي گويد:

«تعصب از آفت هاي عالمان بد است. آنها در جانبداري و تعصب براي حق مبالغه مي کنند و به مخالفان با ديدة تحقير و خواري مي نگرند. اين امر موجب برانگيختن حس مقابله به مثل و تلافي کردن مي شود و انگيزه هاي آنها را براي کمک به باطل مهيا مي سازد و ارادة آنها در تمسک به آنچه به آنها نسبت داده شده است محکم مي شود. اگر به شيوه لطف، رحمت و در خلوت [فرد را] نصيحت کردن، نه از ديدگاه تعصب و تحقير وارد عمل مي شدند در آن موفق تر بودند. اما زماني که کسي به آنها رو بياورد، فقط با سلطه طلبي با او برخورد مي کنند بي ترديد اعمال مانند تعصب، لعن و اتهام زدن به مخالفان موجب به دست آوردن دل آنان و جذب قلوبشان نخواهد شد. در حقيقت اين افراد تعصب را عادت و ابزار خود قرار داده اند» [2] .

(1) . الإحياء، ج 1.

(2) . الإحياء، ج 1.