2 -اقرار مي نمائيم که افعال انسان سه گونه است: فريضه، فضيلت و معصيت.

مي دانيم که فريضه به دستور و امر خداوند و مشيت و خواست او، و رضا و تقدير او و به خلقت خدا و کتابت او در لوح المحفوظ صورت مي گيرد.

فضيلت به دستور و امر خداوندنيست ولى به مشيت و خواست، و محبت اوست، و رضا و تقدير او و به خلقت خدا و کتابت او در لوح المحفوظ صورت مي گيرد.

و اما معصيت به امر و دستور خدا نيست، منتها به مشيت و خواست خدا است، ولي خداوند آن را دوست نداشته و بر محبت او نيست، و به قضاي الهي است نه به رضاي خدا، و با تقدير او است نه توفيق الهي، و ياري و کمک خدا همراهش نيست، ولي خدا بر آن علم و آگاهي دارد و در لوح المحفوظ آنرا نوشته است [1] .

(1) - امر خدا بر دو قسم است: الف: کوني مانند قول خداوند: {إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ (82) } (يس: 82) . و يا {وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا (37) } (الأحزاب: 37) . و اين امر مختص ايجاد و خلق است.

ب: شرعي و ديني مانند قول خداوند: {إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ} (النحل: 90) . و يا مي فرمايد: {إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا} (النساء: 58) . و اين امري اختياري و آزمايشي است و بمعني قضا و قدر نمي باشد. براي توضيح بيشتر به کتاب (شفاء العليل) . ابن القيم: (587 - 588) . مراجعه نمائيد.

شيخ علي قاري مي گويد: عبادات همگي به امر و محبت خداوند واجب شده است به دليل اين آيه: و {وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (134) } (آل عمران: 134) . و نيز با رضاي خدا واجب شده به دليل اين آيه در حق مؤمنين، {رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ} (البينة: 8) . و نيز با علم و قضا و تقدير خداوند واجب گشته است. و تمام انواع گناهان، صغيره و کبيره با علم خداوند، قضا، تقدير و مشيت خدا صورت مي گيرد زيرا اگر خداوند آنرا اراده نکند واقع نمي شود. ولي محبت خدا همراهش نيست بدليل اين آيه: {فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْكَافِرِينَ (32) } (آل عمران: 32) . و با رضاي خدا هم نيست بدليل آيه: {وَلَا يَرْضَى لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ} (الزمر: 7) . و نيز کفر موجب خشم (مقت) خدا مي شود که شديدترين غضب الهي است و اين منافي رضاي پروردگار است که متعلق به ايمان مي باشد و مخالف ادب است.

و معاصي به امر خدا صورت نمي گيرد به دليل اين آيه: {قُلْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ} (الأعراف: 28) . پس آنهم استحسانًا داخل در اين امر است چون معاصي نيز نوعي فحشاء است. براي توضيح بيشتر به کتاب شرح الفقه الاکبر: (83 - 84) مراجعه نمائيد.