العلم المحتاج إليه في الحال الموصل إلى النفع في المآل كما يقال:

«أفضل العلم علم الحال، وأفضل العمل حفظ المآل» . فيفرض على

الطالب ما يُصلح حاله.

شايسته قرار مى دهد، بدست آورد، و ارجمندى و ارزش علم بر كسى پوشيده

نيست، زيرا تنها علم است كه مخصوص و ويژه آدمى است، زيرا غير از علم

حالات ديگر آدميان، ميان آنان و حيوانهاى ديگر مشترك است، از قبيل:

دليرى، نيرومندى، مهربانى و ... ، و به واسطه علم بود كه خداى متعال

فضيلت آدم را بر فرشتگان ظاهر كرد، و آنان را براى سجده و خضوع در برابر

آدم فرمان داد، و علم است كه وسيله سعادت و خوشبختى ابدى است «در

صورتى كه با عمل، مقرون و هماهنگ باشد» بنابراين علمى كه در

ضرورتهاى زندگى دينى بدان نيازمنديم، فراگرفتن آن واجب عينى است،

يعنى بر هر مكلّفى واجب است، و چنانچه با اختيار فراگرفته نشود، اجبارى

مى شود، و امّا دانشى كه گهگاهى بدان نياز است، ياد گيرى آن، واجب

كفايى است، يعنى اگر عدّه اى كه به واسطه آنان نياز جامعه اسلامى و دينى

برطرف مى شود، آن را فراگيرند، واجب بودن آن از عهده ديگران ساقط

مى شود، و چنانچه در منطقه اى هنوز كسى بدان اقدام نكرده است، ابتداءًا بر

هر به تكليف رسيده اى واجب است، و در بيان اين مطلب گفته شده به اين

كه: علمى كه نياز به آن هميشگى است همانند طعامى است كه هر كسى

بدان نياز دارد، وامّا دانشى كه بعضى از اوقات مورد نياز است، همچون

دارويى است كه گاهى، مورد نياز و استفاده است، و علم نجوم و

ستاره شناسى كه حوادث را به طور قطعى پيش بينى و پيشگويى مى كند، به

مانند مرض و بيمارى است و حرام است، زيرا چنين علمى زيان آور بوده و

نفع صحيحى ندارد، مگر آنچه كه در رابطه با شناخت قبله و اوقات نماز و از

اين قبيل باشد، كه جايز وبلكه به صورت كفايى واجب وضرورى است.