در اينجا شبه نيست كه حضرت مرتضي از كاملان و مكملان بود و مثل اين حركات از مثل حضرت مرتضي نمي آيد مگر لله و في الله و اين سعي ها با توكل و زهد منافات ندارد، اما آن حضرت صلي الله عليه وسلم فرمودند ان روح القدس نفث في روعي ان نفسًا لا تموت حتي تستكمل رزقها الا فاَجملوا في الطلب [1] و در اين حديث اشاره است به معرفت دقيقه از علم سلوك و آن آنست كه آدمي در مبتدا توجه الي الله افعال را به خود مستند ميگرداند و وي به حقيقت قدري [2] است در طريقت هر چند به اعتبار شريعت سني باشد بعد از آن ترقي مي كند به توحيد پس همه حركات عالم را مستند مي بيند به فاعل واحد مثل استناد حركات لعبت هاي مهره بازي به استادي كه وراي ستر نشسته است و وي در اين حالت جبري [3]

(2) - قدريه، انسان را صاحب اراده و اختيار تام مي دانند.

(3) - جبريه، انسان را مجبور محض مي دانند که صاحب هيچ نوع اراده و اختياري نيست..