4)حازميه: ياران حازم بن علي- كه گفتند نمي دانيم ايمان چيست، و همة خلق را معذور شمردند.

5)خلفيه: ياران خلف خارجي- كه گفتند هر زن يا مردي كه ترك جهاد كند كافر است.

6)مكرميه: پيروان مكرم بن عبدالله عجلي- كه گفتند جايز نيست كسي ديگري را لمس كند يا با او هم خوراك شود، چون پاك و نجس معلوم نيست مگر آنكه كسي توبه نمايد و غسل كند.

7)كنزيه: گفتند جايز نيست كسي مالش را] ظاهرًا زكاتِ مالش را [به احدي بدهد چرا كه بسا مستحق نباشد بلكه بايد در زمين گنجينه نهد تا صاحب حق پيدا شود[1] .

8)شمراخيه: گفتند تماس زن بيگانه اشكالي ندارد چون زنان گل و سبزه اند [2] .

9)اخنسيه: پيروان مردي به نام اخنس- گفتند به مرده بعد از مرگ ضرر و نفعي نمي رسد [3] .

10)محكميّه: گفتند هر كس مخلوق را به داوري بپذيرد، كافر است [4] .

11)معتزله از حروريه: گفتند كه امر علي و معاويه بر ما مشتبه شد و از هر دو بيزار و بركناريم [5] .

12)ميمونيه- پيروان ميمون بن خالد- گفتند امام جز به رضايت دوستانِ ما (خوارج) تعيين نشود.

اما دوازده گروه قدريه عبارتند از:

1)احمريه- كه معتقد بودند شرط عدل خدا اين است كه بندگان او مالكِ امور خود باشند و خدا مانع از معصيت بندگان شود.

(1) عدهء كمي از شيعه اماميه راجع به خُمس چنين عقيده اي داشته اند و مي گفتند: بايد سهم امام را دفن كرد تا خود حضرت بيايد و بيرون ببارد. - م.

(2) در بعضي منابع متأخر، شمراخيه را از متصوفه دانسته و گفته اند كه به فسق و فجور منسوبند.-م.

(3) ظاهرًا مراد اين است كه از لعنت يا رحمت فرستادن زندگان تغييري در وضع مردگان حاصل نمي شود. به نظر مي آيد كه اين فرقه از خوارج درباره گذشتگان اظهار رأي نمي كرده اند. -م.

(4) بايد دانست كه خوارج نسختين را «محكمهء اولي» نامند.-م.

(5) يعني با علي يا معاويه نجنگيدند (برخلاف آنان كه در نهروان گرد آمدند و با علي جنگيدند) .