و محمد - صلى الله عليه وآله وسلم - در بياني دلسوزانه در مورد دعوت خود خطاب به قومش ميگويد: «به درستيکه راهنما به اهل ـ و قوم ـ خويش دروغ نميگويد، سوگند به خدا اگر به تمام مردم دروغ گفته باشم به شما دروغ نگفتهام، و اگر همه مردمان را فريب داده باشم شما را فريب ندادهام.

نشانه دوم: استفاده از تلميح و اشاره به جاي تصريح تا آنجا که ممکن باشد:

يکي از انواع گفتار نيک استفاده از اشاره و تلميح است به جاي تصريح، چرا که تصريح و به صراحت گفتن حجاب هيبت را ميدرد، جرأت حملة گفتاري را باعث ميشود، و مخالفت را وسيله به رخ کشيدن ميگرداند همچنانکه باعث پافشاري و سرپيچي ميشود.

ولي تعريض و به کنايه چيزي را گفتن، آدمهاي بزرگوار و ذهنهاي با ذکاوت و بصيرتهاي درخشان را متقاعد ميسازد.

به ابراهيم ادهم - رحمه الله - گفته شد: چنانچه شخصي چيزي [نقصي] از ديگري را ببيند و يا خبردار شود آيا بايد به او بگويد؟ جواب داد: اين توبيخ بوده و بايد با کنايه به او گفته شود.

همه اينها براي رفع حرج از بندگان و برانگيختن انگيزه خير در آنان است. وظيفه ما چه چيزي جز اين است در حالي که تعريض و کنايهگويي سنّت ثابت و هميشگي پيغمبر ما - صلى الله عليه وآله وسلم - در خطاب به اصحابش بوده است و هميشه به جاي خطاب مستقيم به آنها ميفرموده: «حال کساني که چنين ميکنند و چنان ميگويند، چگونه است؟» .

نشانه سوم: نصيحت به جاي رسوا کردن:

گرچه همه مباحث گذشته نصيحت را نيز در برميگرفتند و بلکه نصيحت اگر کل دعوت نباشد عمده آن را تشکيل ميدهد، ولي باز در اينجا به صورت خاص ميخواهم به ذکر آن بپردازم. زيرا مراد از آن در اينجا اشاره به آداب نصيحت به عنوان يک مظهر از مظاهر حکمت در دعوت است، خصوصًا که بايد به بعد از نصيحت نيز فکر کنيم و نصيحت ما باعث رسوايي و بيآبرويي نگردد.