پس هر کس از بندگانش که وارد بهشت شود از روي فضل و احسان او تعالي مي شود و هر کس که وارد دوزخ گردد از روي عدل او تعالي وارد مي گردد و هر کس براي آن کاري که وقت گذاشته و برايش آسان گرديده عمل مي کند و به سوي سر نوشتي که براي آن آفريده شده در حرکت است.

در افعال عباد، خلقت از جانب الله و کسب از بندگان است

84 -خير و شر براي بندگان مقدر شده است.

85 -استطاعتي که عمل با آن واجب مي شود مانند توفيقي است که جايز نيست مخلوق به آن توصيف شود، اين استطاعت با فعل است، و اما استطاعتي که از جهت درستي و توانايي و قدرت و سلامتي اسباب است قبل از انجام فعل است، و خطاب به همين تعلق مي گيرد چنانکه خداوند متعال مي فرمايد: (لا يکلف الله نفسا إلا وسعها) البقرة 286. «خداوند متعال هيچ نفسي را مکلف نمي کند مگر به اندازه توانايي آن» .

86 -افعال بندگان مخلوق خداوند و کسب خود بندگان است.

تکليف به آنچه در توان انسان است

87 -خداوند آنها را مکلف نکرده مگر آنچه که توانايي اش را دارند، و توانايي ندارند مگر آنچه که آنان را بدان مکلف کرده است [1] و تفسير (لا حول و لا قوة إلا بالله) همين است.

لذا عقيده داريم که جز به حکم خداوند هيچ کس توان انجام کاري را ندارد و هيچکس توان حرکت کردن را ندارد و هيچکس توانايي دور شدن از گناه را ندارد. و جز به توفيق خداوند متعال هيچکس قدرت انجام و ثبات بر طاعت و بندگي خداوند را ندارد.

(1) - تقريبا تمام علماي اهل سنت بر اين عقيده هستند که انسان بيشتر از آنچه بدان مکلف شده استطاعت دارد احتمالا اين لغزشي از امام طحاوي رحمت الله عليه است والله اعلم. مترجم.